Om meteoren waar te nemen heb je geen speciale uitrusting nodig. Binnen deze werkgroep wordt je wegwijs gemaakt in deze discipline van de sterrenkunde.
Een gunstige terugkeer van de Perseïdenzwerm! De legendarische ‘Sint Laurentiustranen’ krijgen dit jaar weinig te kampen met storend maanlicht. De maan is in laatste kwartier op 9 augustus en zal dus rond het maximum het waarnemen slechts minimaal storen.
Deze populaire meteorenzwerm is de bekendste onder de reguliere zwermen. Menig sterrenkundige liefhebbers zijn opgegroeid met de Perseïden en zetten ooit hun eerste stappen in de wereld van de meteorenastronomie ergens op reis, of op kamp, in hartje zomer rondom het maximum van de Perseïden. Bovendien heeft deze bijzonder rijke meteorenzwerm een grote aantrekkingskracht bij het grote publiek en waar ook ter wereld worden deze meteoren waargenomen. De Perseïden ontgoochelen nooit en maken er keer op keer een mooi schouwspel van; we verwachten ook niet anders in 2012.
Perseïden zijn stofdeeltjes afkomst van de komeet 109P/ Tuttle. Deze komeet heeft een omlooptijd van 130 jaren. In de jaren rondom de laatste terugkeer van 109P/ in 1992 waren we getuige van een hele reeks jaren van verhoogde meteorenactiviteit (1991-1999). In de eerste jaren na 2000 verviel de activiteit tot op haar normaal activiteitspatroon terug om in 2004 terug kortstondig op te leven met een bijzonder rijke terugkeer. Deze opleving werd veroorzaakt door een verstoring van de planeet Jupiter op de zwerm (dit fenomeen doet zich iedere 12 jaren voor). Hierbij trok de aarde wat dieper doorheen de stofgordel van de Perseïden en kregen we een smalle uitbarsting te zien van het stofspoor dat één komeetomloop geleden werd losgelaten door 109P. Hetzelfde fenomeen geschiedde in 2008-2009 wanneer de planeet Saturnus verantwoordelijk was voor een nieuwe verstoring op de stofgordel. In beide jaren kregen we extra verhoogde activiteit te zien met menig heldere meteoren. Verstoringen van Saturnus zijn zeldzamer en doen zich om de 30 jaar voor. Sedert 2010 genieten we terug van het normale activiteitspatroon (ZHR ~90-100) en ook voor dit jaar is dit de verwachting. Voor de effecten van nieuwe Joviaanse verstoringen op de zwerm is het af tellen naar 2016 en 2028.
De Perseïden kennen een breed ‘traditioneel’ maximum binnen de zonnelengte 139°.8 – 140°.3, of valt dit jaar ruwweg binnen het tijdsvenster 12 augustus (07h UT tot 19h30’ UT). Voor West Europa betekent dit dat we zowel in 11-12 als 12-13 augustus een hoge en aangename meteorenactiviteit zullen waarnemen. Er worden geen ‘extra’ piekjes verwacht buiten het opgegeven tijdvenster maar dit is geen garantie dat dit ook daadwerkelijk zo zal zijn. Men doet dus er goed aan om in verscheidene nachten rondom het maximum de Perseïden waar te nemen. De radiant of vluchtpunt waaruit alle Perseïden schijnbaar vertrekken is in onze contreien circumpolair. Voor middernacht staat de radiant laag in het noordoosten en zullen de meeste Perseïden lange sporen aan de nachthemel trekken. Naar mate de tijd vordert komt de radiant hoger in het oosten te staan waarbij de meteorenactiviteit gevoelig zal toenemen naar mate de ochtend nadert. Voor 11-12 en 12-13 augustus kan dit tot enkele tientallen meteoren per uur opleveren. Vanuit een zeer duistere waarneemplaats moet het zelfs mogelijk zijn om meer dan 100 meteoren per uur waar te nemen tegen de ochtendschemering! Het belang van een duistere waarneemplaats is groot want tijdens het maximum verschijnen erg veel lichtzwakke meteoren. Gelukkig verschijnen er ook een pak heldere kleurrijke meteoren waarvan sommige resoluut mogen geklasseerd worden binnen de vuurbolklasse. Een groot aandeel van deze snelle meteoren laat overigens een kortstondig nalichtend spoor zien. Als extraatje kan je in de ochtend van de 12de augustus ook nog eens genieten van een fraaie samenstand tussen de maan en Jupiter.
Ideale nachten ter voorbereiding op de Perseïden zijn de laatste nachten van juli. In deze nachten pieken de kleine Aquariden (27-30 juli) en Capricorniden zwermpjes. Bijster veel activiteit levert dit niet op, maar in combinatie met een sterker wordende sporadische activiteit en een aantal vroege Perseïden worden deze nachten behoorlijk rijk ingevuld. De maan is in eerste kwartier op 26 juli wat wil zeggen dat de periode voor de ochtendschemering nog duister zal verlopen. Het is dan ook het beste moment om uit te kijken naar de Aquariden. Radiantposities: http://www.imo.net/calendar/2012
Onze werkgroep beschikt over een groot archief aan Perseïdendata. Wens ook jij een bijdrage te leveren aan visuele data aarzel dan niet om de website van de VVS te raadplegen voor de nodige richtlijnen en het elektronisch invulformulier. Om een goede data analyse te bekomen; maak gebruik van korte tijdsintervallen tijdens de maximumperiode (waarneemintervallen van 15 of 30 minuten). Tel binnen deze tijdsinterval het aantal Perseïden en niet – Perseïden (de sporadische meteoren) en vergeet hierbij niet je grensmagnitude te bepalen. Telgebiedjes voor het bepalen van een juiste grensmagnitude zijn te vinden op: http://www.imo.net/visual/major/observation/lm. Het bepalen van een grensmagnitude is persoonlijk en mag niet gebaseerd zijn op basis van een SQM waarde; de perceptie van jouw ogen zijn immers geen referentie voor de ‘officiële’ grensmagnitude van jouw waarneemplaats. Duikt er teveel bewolking op in jouw waarneemveld; staak het ‘officiële’ waarnemen en neem recreatief waar. Na het invullen van het elektronisch invulformulier kan je deze doorsturen naar de werkgroepleider OF je kan rechtstreeks jouw data invoeren op de website van de International Meteor Organisation: http://www.imo.net/visual/report/electronic
Verslaggeving volgt op de website én in Heelal. Succes!
toegevoegde foto uit het archief: JVS Descartes verschalkte in 1993 een fraaie Perseïdenvuurbol.
