Jupitermaantjes: Dubbele bedekking van Io door Europa

De hele nacht van 12 op 13 december bevinden de satellieten I, II en IV van Jupiter zich ten westen van de planeet, links ervan in het beeldveld van een omkerende kijker.

Deze nacht wordt Io (satelliet I) door Europa (II) bedekt, en deze bedekking gebeurt onder zeer bijzondere omstandigheden. Er hebben namelijk twéé conjuncties tussen deze twee satellieten plaats! De twee satellieten verwijderen zich van Jupiter: ze gaan naar hun grootste westelijke elongatie. Eerst is I de snelste en hij haalt II in. Om 23h13m UT (op 12 december) begint de gedeeltelijke bedekking van I door II. Om 23h43m is er een eerste conjunctie tussen de middelpunten van de twee satellieten; rond dat tijdstip bereikt de grootte van de bedekking een eerste maximum: 54% van de diameter van I wordt door maan II bedekt. Doordat maan I meer vertraagt dan II, komt hij omstreeks 0h46m (op 13 december) tot stilstand ten opzichte van deze laatste; de grootte van de bedekking is dan tot 10% afgenomen; op dat ogenblik verwijderen de twee satellieten zich (schijnbaar!) met gelijke snelheid van Jupiter. Daarna beweegt I trager dan II (ten opzichte van Jupiter). Ten opzichte van maan II komt maan I op zijn stappen terug. Om 1h51m is er een tweede conjunctie tussen de middelpunten van de twee satellieten; de grootte van de bedekking is nu tot 82% toegenomen, waarbij maan II bijna geheel vóór maan I trekt: het is bijna een ringvormige overgang van II vóór I. Dan verwijderen I en II zich weer van elkaar, en om 2h20m UT eindigt de gedeeltelijke bedekking van maan I door maan II. Europa verlaat dan Io langs dezelfde kant waar hij enkele uren tevoren is aangekomen. Werkelijk een zeer bijzondere “dubbele” bedekking. Gebruik een flinke kijker!

Zie figuur 28 van de Hemelkalender 2014.

Ook ná de bedekking is het de moeite waard om de Jupitermanen in het oog te houden. Er gebeurt namelijk een nauwe groepering van de drie satellieten I, II en IV (figuur 29). En om 4h48m verdwijnt IV in de schaduw van Jupiter!